Adıyaman’da eczacının hesabı tutmuyor: İlaç hastaya, para ne zaman eczacıya?
Adıyaman’da eczacılar bir yandan hastaların ulaşmakta zorlandığı ilaçların peşinde koşarken, diğer yandan SGK ödemeleri, reçete kesintileri, ek faturalar, vergi mahsupları, tedarik sorunları ve artan işletme yüküyle mücadele ediyor. Eczacılar, sağlık sistemindeki birçok aksaklığın hastayla buluştuğu son noktada kalıyor. Meslek örgütünün denetimleri ise başka bir tartışmayı büyütüyor: Eczacılar denetime değil, denetimin nasıl yapıldığına ve neye göre uygulandığına itiraz ediyor.
Bir eczanenin kapısından içeri giren hasta için mesele çoğu zaman basittir:
“İlacım var mı?”
Eczacı içinse bu sorunun arkasında artık uzun bir zincir bulunuyor.
İlaç üretildi mi?
Depoya geldi mi?
Depodan eczaneye ulaştı mı?
Eczanenin stoğunda var mı?
Reçete sistemden geçecek mi?
Rapor uygun mu?
SGK ödemeyi ne zaman yapacak?
Yapılan ödemede kesinti olacak mı?
Olacaksa neden olacak?
Ek fatura ne zaman ödenecek?
Vergi borcu nedeniyle mahsup yapılacak mı?
Eczanenin depoya borcu ne durumda?
Bütün bu soruların sonunda hastanın karşısında yine eczacı var.
Sistemin hastayla temas ettiği son noktada, sistemin aksaklıklarının görünür yüzü de eczacı oluyor.
İlacın kendisi kadar, ilacı bulmak da işin parçası
Adıyaman’daki eczacıların en sık dile getirdiği sorunlardan biri ilaç temini.
Özellikle bazı ilaçlarda eczaneler arasında sürekli stok araştırması yapılması, sorunun münferit bir “bir eczanede ürün kalmamış” durumundan daha geniş olduğunu düşündürüyor.
Hastanın elindeki reçete ile eczaneye gelmesi, ilacın mutlaka rafta olduğu anlamına gelmiyor.
Bunun üzerine eczacı başka eczaneleri arıyor.
Bir başka eczanenin stok durumu kontrol ediliyor.
Varsa hasta oraya yönlendiriliyor.
Yani eczaneler arasında görünmeyen bir stok dayanışması oluşmuş durumda.
Bu dayanışma, hastanın ilaca ulaşmasını kolaylaştırıyor.
Ama aynı zamanda başka bir soruyu da ortaya çıkarıyor:
Bir hastanın ihtiyacı olan ilacı bulabilmesi neden giderek eczanelerin birbirlerinin stoklarını araştırmasına bağlı hale geliyor?
Burada sorunun yalnızca eczane düzeyinde aranması mümkün değil.
Üretici, ithalatçı, ecza deposu, dağıtım zinciri ve kamu otoritesinin piyasadaki ilaç bulunurluğuna ilişkin verilerinin birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
Çünkü eczacının “bende yok” demesiyle başlayan sorun, çoğu zaman eczacının kontrol alanının çok ötesinde.
Eczacı ilacı buluyor, ikinci sorun başlıyor: Para
İlaç hastaya ulaştığında eczacının işi bitmiyor.
Tam tersine, başka bir takip süreci başlıyor:
Ödeme.
Adıyaman’daki eczacılar arasında son dönemde en fazla rahatsızlık yaratan başlıklardan biri SGK ödemelerindeki gecikmeler ve eksik ödemeler.
Bazı eczacılar ödemelerin zamanında gerçekleşmemesinden, bazıları ise bekledikleri tutarın tamamının hesaplarına geçmemesinden yakınıyor.
Burada mesele yalnızca “ödeme birkaç gün gecikti” meselesi değil.
Çünkü eczanenin aynı anda başka yükümlülükleri bulunuyor.
İlaç depolarına ödeme yapılacak.
Personel maaşı ödenecek.
Kira ödenecek.
Vergiler ödenecek.
Elektrik, internet, yazılım, muhasebe ve diğer işletme giderleri karşılanacak.
Eczane, hastanın ilaca ulaşmasını sağlamak için stoğunu finanse etmek zorunda.
Dolayısıyla SGK’dan beklenen paranın eksik veya geç gelmesi, doğrudan nakit akışı problemine dönüşüyor.
Bir eczanenin hesabında görünen eksik ödeme, birkaç gün sonra başka bir borcun ödenememesi anlamına gelebiliyor.
“Eksik ödeme” denilen şeyin arkasında ne var?
Eczacıların şikâyetlerinin önemli bir bölümü burada düğümleniyor.
Beklenen para ile hesaba geçen para arasında fark olduğunda ilk soru şu:
“Neden?”
Reçete kesintisi mi?
MEDULA işlemi mi?
Faturalandırma mı?
Raporla ilgili bir sorun mu?
Mevzuat değişikliği mi?
Vergi mahsubu mu?
Başka bir kamu alacağı mı?
Eczacının açısından sonuç aynı:
Beklediği para gelmiyor.
Bu nedenle meseleye yalnızca “SGK geç ödüyor” cümlesiyle yaklaşmak da eksik kalır.
Asıl araştırılması gereken, Adıyaman’daki eczanelerin ne kadar ödeme beklediği ve ne kadarının hangi gerekçelerle kesildiği.
Bunun için SGK’nın ödeme ve kesinti kayıtlarına bakmak gerekiyor.
Eczacıların anlatımları soruyu ortaya koyuyor.
Rakamlar ise sorunun boyutunu gösterecek.
Ek faturalar
Eczacıların gündemindeki bir diğer sorun ek fatura ödemeleri.
Bazı eczacılar ek faturaların ne zaman ödeneceğini takip ediyor.
Ödemelerin farklı tarihlerde gerçekleşmesi ise belirsizliği büyütüyor.
Bu noktada “ek fatura” ifadesi sıradan bir muhasebe terimi gibi görülebilir.
Eczane açısından öyle değil.
Çünkü eczacının yaptığı her işlem, sonunda işletmenin nakit akışına bağlanıyor.
Fatura kesiliyor.
Evrak hazırlanıyor.
Sistemden işlem yapılıyor.
Ödeme bekleniyor.
Ve bu sırada eczanenin giderleri beklemiyor.
Vergi borcu ile SGK alacağı aynı hesapta buluşuyor
Eczacıların rahatsız olduğu başlıklardan biri de vergi borçlarına ilişkin mahsuplar.
Burada özellikle bir ayrım yapmak gerekiyor.
Eczacıların itirazı “vergi ödemek istemiyoruz” şeklinde değil.
Sorunun merkezinde, yapılandırılmış veya ödenmesi planlanmış borçlara rağmen yapılan mahsupların nakit akışını nasıl etkilediği bulunuyor.
Bir başka deyişle:
Eczacı devlete olan borcunu biliyor.
Ama aynı zamanda devletten alacağını da bekliyor.
İki hesap birbirine değdiğinde ortaya şu soru çıkıyor:
Eczacının devletten alacağı ile devlete borcu nasıl mahsuplaşıyor?
Bu sorunun cevabı kişisel yorumlarla değil, resmi kayıtlarla verilebilir.
Kaç eczanenin ödemesinden mahsup yapıldı?
Toplam ne kadar tutar kesildi?
Hangi borçlar için kesinti yapıldı?
Yapılandırılmış borçlarda uygulama nasıl oldu?
Bunlar açıklanırsa tartışmanın zemini de netleşir.
Depoya ödeme var, SGK ödemesi bekleniyor
Eczacının ekonomik sıkışmışlığını anlamak için ecza depolarıyla ilişkisine de bakmak gerekiyor.
Eczane ilacı hastaya verebilmek için önce stok yapmak zorunda.
Depoya borçlanıyor.
Sonra ilacı hastaya veriyor.
SGK’dan alacağını bekliyor.
SGK ödemesinde eksiklik veya gecikme yaşandığında ise eczacının karşısında yine depo borcu bulunuyor.
Böylece zincir şöyle işliyor:
Depo → eczane → hasta → SGK → eczane → depo
Zincirin herhangi bir yerindeki gecikme eczanenin kasasına yansıyor.
Eczacıların şikâyetlerinin önemli bir bölümünün altında aslında bu nakit akışı sorunu bulunuyor.
Bir eczane kapanıyorsa, nedenini sormak gerekir
Bir eczanenin faaliyetini sonlandırması tek başına ekonomik sorun yaşadığı anlamına gelmez.
Taşınma olabilir.
Devir olabilir.
Meslekten ayrılma olabilir.
Emeklilik olabilir.
Başka bir kişisel veya ticari neden olabilir.
Dolayısıyla burada kesin hüküm kurmak doğru olmaz.
Ancak ekonomik baskıların bu kadar yoğun konuşulduğu bir ortamda şu soru mutlaka sorulmalı:
Adıyaman’da son yıllarda kaç eczane kapandı, kaç eczane devredildi?
Ve:
Bunların kaçında ekonomik sürdürülebilirlik önemli bir faktördü?
Bu veriler ortaya çıkarılmadan eczanelerin ekonomik durumuna ilişkin nihai bir hüküm vermek mümkün değil.
Denetlenmek değil, eşitlik
Eczanelerin denetlenmesi mevzuatın bir parçası.
Dolayısıyla tartışmayı “Eczacılar denetim istemiyor” diye kurmak doğru değil.
İttiraz daha farklı.
Eczacılar şunu soruyor:
Denetim hangi kriterlere göre yapılıyor?
Hangi eczaneler denetleniyor?
Tüm eczaneler aynı şekilde mi değerlendiriliyor?
Denetim sonuçları eczacılara nasıl bildiriliyor?
Bu soruların sorulması, denetime karşı çıkmak anlamına gelmiyor.
Tam tersine, düzenli ve eşit bir denetim talebiyle birlikte okunabilir.
Çünkü meslek örgütü açısından en güçlü denetim, kriteri açık olan denetimdir.
Eczacının beklentisi: Ayrıcalık değil, öngörülebilirlik
Eczacıların talepleri birbirinden bağımsız görünse de aslında aynı noktada birleşiyor:
Öngörülebilirlik.
İlacın bulunabilir olması.
Ödemenin ne zaman yapılacağının bilinmesi.
Kesintinin nedeninin açık olması.
Ek faturanın ödeme takviminin belli olması.
Vergi mahsuplarının anlaşılır olması.
Denetim kriterlerinin bilinmesi.
Mevzuat değişikliklerinin sahaya açık biçimde aktarılması.
Eczacı aslında sistemin dışında kalmak istemiyor.
Tam tersine, sistemin nasıl çalıştığını bilmek istiyor.
Bir reçetenin arkasında ne kadar bürokrasi var?
Bugün eczacının işi yalnızca reçeteyi almak ve ilacı vermek değil.
MEDULA var.
İlaç Takip Sistemi var.
Raporlar var.
Reçete kontrolleri var.
Faturalandırma var.
İade ve kesinti süreçleri var.
Ek faturalar var.
Mevzuat değişiklikleri var.
Eczacının bunların tamamını takip etmesi gerekiyor.
Bir başka ifadeyle, eczacı artık yalnızca eczacı değil;
Aynı zamanda muhasebeci,
Takipçi,
Sistem operatörü,
Mevzuat takipçisi
Ve alacak tahsilatçısı gibi çalışmak zorunda kalıyor.
Bütün bunlar yapılırken hastanın beklediği şey ise hâlâ çok basit:
“İlacımı verebilir misiniz?”
Sorun eczanede başlıyor gibi görünüyor, ama eczanede bitmiyor
Adıyaman’daki tabloyu yalnızca eczacıların ekonomik şikâyeti olarak okumak eksik olur.
İlaç bulunamıyorsa bunun hastaya etkisi var.
Ödeme gecikiyorsa bunun eczanenin sürdürülebilirliğine etkisi var.
Kesinti artıyorsa bunun işletme sermayesine etkisi var.
Eczane kapanıyorsa bunun bölgedeki ilaç erişimine etkisi var.
Denetim şeffaf değilse bunun meslek örgütüne güvene etkisi var.
Yani eczacıların bugün anlattığı mesele, aslında doğrudan kamusal sağlık hizmetinin işleyişiyle ilgili.
SGK’ya:
Adıyaman’daki eczanelere hangi dönemlerde ne kadar ödeme yapıldı?
Son dönemde yapılan kesintilerin toplam tutarı nedir?
Kesintilerin gerekçeleri nelerdir?
Ek faturaların ödeme takvimi nedir?
Eczaneler arasında ödeme tarihleri neden farklılaşmaktadır?
Vergi idaresine:
Eczanelerin SGK alacaklarından vergi borcu nedeniyle ne kadar mahsup yapıldı?
Kaç eczane bu uygulamadan etkilendi?
Yapılandırılmış borçlarda uygulama nasıl gerçekleşiyor?
Sağlık Bakanlığı’na:
Adıyaman’da tedarik sorunu yaşanan ilaçlar hangileri?
Bu ilaçlarda sorun üretimden mi, ithalattan mı, dağıtımdan mı kaynaklanıyor?
İlaç bulunurluğuna ilişkin bölgesel takip yapılıyor mu?
Adıyaman Eczacı Odası’na:
Son yıllarda kaç eczane kapandı?
Kaç eczane devredildi?
Eczane sayısındaki değişimin ekonomik ve demografik nedenleri neler?
Mesele yalnızca eczacının meselesi değil
Bir eczacı “ilaç yok” dediğinde hasta etkileniyor.
“SGK ödemesi yatmadı” dediğinde işletmenin finansmanı etkileniyor.
“Kesinti oldu” dediğinde eczanenin geliri etkileniyor.
“Depoya ödeme yapmam gerekiyor” dediğinde stok döngüsü etkileniyor.
“Eczaneyi kapatıyorum” dediğinde ise mesele artık tek bir işletmenin meselesi olmaktan çıkıyor.
Çünkü o eczane, aynı zamanda bir mahallenin sağlık hizmetine erişim noktası.
Bu nedenle Adıyaman’daki eczacıların anlattıkları, yalnızca bir meslek grubunun ekonomik yakınmaları olarak görülmemeli.
Eczane denilen küçük işletmenin kasasında, aslında Türkiye’nin sağlık sisteminin büyük hesabı tutuluyor.
Adıyaman’da eczacıların bugün sorduğu soru bu yüzden yalnızca “İlaç nerede?” değil.
“Bu sistemi daha ne kadar böyle taşıyabiliriz?”