Eğitimdeki niceliksel artışın niteliksel ve ekonomik bir başarıya dönüşmediğini, aksine "diplomalı yoksullar" ordusu yarattığımızı görüyoruz. TÜİK’in son açıkladığı Gelir Dağılımı ve Yoksulluk İstatistikleri, artık halının altına süpüremeyeceğimiz bir gerçeği tokat gibi yüzümüze çarpıyor: Üniversite diploması artık bir zırh değil, hatta bazen yoksulluk riskine açılan bir kapı haline geldi.
14 Katlık Korkutucu Artış
Rakamlar yalan söylemez. 2006 yılında yükseköğrenim mezunu olup da yoksulluk sınırının altında kalanların sayısı sadece 24 bin kişiydi. Bugün, yani 2025 verilerine göre bu sayı 344 bine fırlamış durumda. Artış oranı 14 kattan fazla! Eğer "yoksulluk riski" altındakileri, yani medyan gelirin %60’ını baz alırsak durum daha da vahim: Tam 633 bin üniversite mezunu ekonomik olarak uçurumun kenarında yürüyor.
Gelirde "Aşağı Doğru" Eşitlenme
Eskiden üniversite okumak, ekonomik olarak "sınıf atlamak" demekti. 2009 yılında bir üniversite mezunu, okul bitirmemiş birine göre 4.7 kat fazla kazanıyordu. Bugün bu makas daraldı, uçurum kapandı ama kötü bir şekilde... Artık bir mezun, hiç eğitim almamış birine göre sadece 3 kat fazla kazanıyor.
Daha da acısı; Türkiye’de aylık ortalama gelir 33 bin 593 lira iken, bir üniversite mezununun ortalaması 47 bin 237 lira. Ülke ortalamasının sadece 1.4 katı! Asgari ücretin "ortalama ücret" haline geldiği bir düzende, yükseköğrenim görenler de hızla bu genel yığılmanın içine çekiliyor.
Yatırımın Geri Dönüşü: Bir "Zarar" Tablosu
OECD raporlarına göre, bir yükseköğretim öğrencisinin devlete ve aileye yıllık maliyeti yaklaşık 465 bin TL. Biz bu yatırımı neden yapıyoruz? Gençlerimiz daha iyi yaşasın, ülkemiz kalkınsın diye. Ancak sonuç; devletin milyarlarca liralık bütçesi ve ailelerin yıllarca süren emeğinin sonunda ortaya çıkan "yoksulluk riski".
Sonuç Olarak...
Diplomayı kutsallaştırıp içini boşalttığımız bu süreç sürdürülebilir değildir. Sektör temsilcileri ve eğitimciler olarak artık şunu kabul etmeliyiz: Sadece "üniversite mezunu" yetiştirmek çözüm değil. Bizim artık nitelikli teknik eğitime, piyasa ile entegre uzmanlıklara ve diplomadan ziyade "yetkinliği" merkeze alan bir modele dönmemiz şart.
Aksi takdirde, 20 yıl sonra bugünkü 344 binlik yoksul mezun rakamını bile mumlaarayabiliriz.