Bir kara deliğin fotoğrafını düşünelim. Görüntü iki boyutludur: ortada derin bir karanlık, çevresinde parlak bir halka. O fotoğrafa bakan kişi için kara delik bundan ibarettir. Fakat uzay-zamanın içinde, bir uzay gemisinin penceresinden bakıldığında manzara tamamen değişir. Işık bükülür, uzayın dokusu eğilir, karadeliğin arka tarafındaki yıldızlar bile eğilip bükülmüş şekilde görünür. Aynı gerçekliktir; fakat bakış açısı değiştiğinde görünen şey de değişir.

Dünya hakkında sahip olduğumuz görüşler de çoğu zaman buna benzer. Gördüğümüz şey çoğu zaman nesnel gerçekliğin tamamı değil, kendi bulunduğumuz konumdan görünen kesitidir. Eğitimimiz, kültürümüz, yaşadıklarımız ve korkularımız bize bir pencere verir. Normal şartlarda bu farklı pencereler bir araya geldiğinde, tıpkı bir yapboz gibi, hakikatin daha büyük bir resmini oluşturur.

Fakat bu doğal çeşitlilik fanatizmle karşılaştığında başka bir şeye dönüşür.

Fanatizmin Tek Renkli Evreni

Fanatizm, çok boyutlu bir gerçeği iki renge indirger: siyah ve beyaz. Oysa gerçeklik çoğu zaman gri tonlardan, hatta sayısız renkten oluşur. Fanatik zihin için “öteki” taraftan gelen her söz, içeriği ne olursa olsun şüpheli kabul edilir. Artık mesele gerçeğin ne olduğu değil, kimin söylediğidir.

Bu noktada zihinde görünmez bir filtre oluşur. İnsan sadece kendi tarafını doğrulayan verileri seçer, diğerlerini ise bilinçli ya da bilinçsiz biçimde reddeder. Böylece gerçeklik değil, sadakat ölçülmeye başlanır.

Adaletin Çekim Alanı

Bir kara deliğe fazla yaklaşıldığında ışık bile geri dönemeyecek kadar güçlü bir çekim alanına girer. Fanatizm de adalet için benzer bir çekim alanı oluşturur.

Normalde adalet, gözü bağlı bir figürle temsil edilir. Bunun anlamı şudur: kim olduğuna bakmadan, hakka göre tartmak. Fakat fanatizm o bağı çözer ve teraziyi tek bir yöne eğmeye başlar.

Tam da bu noktada Kur'an’daki Maide Suresi’nde yer alan uyarı anlam kazanır:
“Bir topluluğa olan kininiz sizi adaletsizliğe sevk etmesin.”

Çünkü insanın adalet duygusu çoğu zaman düşmanına karşı sınanır. Bir fanatik için adalet, sadece kendi tarafı kazandığında var kabul edilir. Rakibine yapılan haksızlık ise kolayca “müstahak” ilan edilir. Böylece adalet yavaş yavaş işlevini kaybeder.

Oysa gerçek erdem tam tersidir:
En çok karşı olduğun kişinin hakkını, o kişi sana karşı öfkesini sürdürürken bile savunabilmek.

Sonuç: Perspektifin Özgürlüğü

Modern dünya insanı sürekli taraf seçmeye zorlar. Algoritmalar, medya ve politik dil bizi giderek daha dar pencerelere hapseder. Herkes kendi bakış açısının mutlak gerçek olduğunu düşünmeye başlar.

Fakat kara deliğin fotoğrafı bize küçük bir ders verir:
Tek bir açıdan görülen görüntü, gerçeğin tamamı değildir.

Bir olaya farklı açılardan bakabilmek insanı zayıflatmaz; aksine onu hakikate yaklaştırır. Çünkü adalet ancak duyguların esaretinden kurtulduğunda ayakta kalabilir.

Kendi doğrularımıza aşık olup başkalarının haklarını görmezden geldiğimiz anda, aslında kendi adalet kalemizi de yıkmaya başlarız. Çünkü bugün düşmanına işlemeyen adalet, yarın sana da gerektiğinde yerinde olmayacaktır.

 

3 farklı kişi 3 farklı şeyi görse de 3 farklı gerçeklik değil; gerçekliğin 3 farklı görüntüsünü verir bize.