Açık uçlu sınavların bu yıllarda geçerliliği kaldımı?
Açık uçlu sınav demek sorulan soruya öğrenci test usülü değil de elle yazarak cevap vermesidir.
Bu şekilde elle yazılarak verilen cevapların puanlaması garantimidir araştırma yazımda yazmaya çalıştım.
Konu önemli konuşulması gereken bir konu.
O kâğıdın üzerinde bir öğrencinin emeği, bir çocuğun geleceği, ailesinin beklentisi, yıllarca verdiği çalışma ve belki de hayatının yönü vardır.
İşte tam da bu nedenle öğrenci seçme sınavlarında ölçme ve değerlendirme yönteminin kendisi, en az sınavın içeriği kadar önemlidir.
Adıyaman’da proje imam hatip okullarına öğrenci alımında uygulanan sınav sistemi üzerinden son günlerde akıllarda önemli bir soru oluşuyor:
Neden açık uçlu sınav?
Adıyaman Ölçme Değerlendirme Merkezi tarafından 2026 yılı Proje İmam Hatip Ortaokulları Öğrenci Alım Sınavı için örnek sorular yayımlandı. Yine İl Millî Eğitim Müdürlüğünün yayımladığı sonuç duyurusunda sınav sonuçlarının itiraz sürecinden geçirildiği ve sıralamada toplam puan ile ders bazındaki puanların kullanıldığı görülüyor. (adiyamanodm.meb.gov.tr
proje okullarına öğrenci seçiyorsanız, seçimin yöntemi mümkün olduğu kadar objektif, ölçülebilir, denetlenebilir ve herkes açısından aynı olmalıdır.
Test mi, açık uçlu mu?
Test sınavlarında öğrencinin verdiği cevap bellidir.
Doğru cevap bellidir.
Cevap anahtarı bellidir.
Aynı soru için aynı cevabı veren öğrenciler aynı puanı alır.
Yani sonuç nerde ise kesin ve nettir.
Elbette test sınavlarının da soru kalitesi, zorluk derecesi, ayırt edicilik ve ölçme güvenilirliği açısından değerlendirilmesi gerekir. Ancak cevaplama süreci standartlaştırıldığı için puanlayıcıdan kaynaklanabilecek farklılıklar büyük ölçüde ortadan kaldırılabilir.
Açık uçlu sınav ise farklı bir ölçme yaklaşımıdır.
Burada öğrencinin verdiği cevabın ne kadarının doğru olduğu, hangi kısmının puan alacağı ve hangi cevabın kaç puan edeceği gibi meseleler devreye girer.
İşte tam bu noktada kritik soru ortaya çıkar:
Aynı cevabı iki farklı değerlendirici aynı puanla değerlendirir mi?
Eğer cevap açık uçluysa, bunun cevabı ancak çok sağlam bir değerlendirme sistemiyle “evet” olabilir.
Bunun için ayrıntılı cevap anahtarı, önceden belirlenmiş puanlama ölçütleri, mümkünse birden fazla değerlendirici, gerektiğinde ikinci değerlendirme ve itiraz mekanizması gerekir.
Aksi halde sınavın sonucundan çok, puanlamanın nasıl yapıldığı tartışılmaya başlanır.
Burada kimseye “yanlış puanlama yapıldı” demiyoruz.
Kimseyi suçlamıyoruz.
Tam tersine…
Nedenini öğrenmek istiyoruz.
Test yapılması öğrencilerin hakkaniyeti için daha doğru olmazmı diye düşünüyorum mesela…
Sistemin kendisini tartışıyoruz.
Çünkü iyi bir sınav sistemi sadece adil olmakla kalmamalı, aynı zamanda adil olduğuna dair güçlü bir güven de oluşturmalıdır.
Bir öğrencinin sınav sonucuna itiraz ettiğinde;
“Cevabım neden bu puanı aldı?”
sorusunun açık ve bilimsel bir cevabı olmalıdır.
Velinin de aynı şekilde;
“Bu puan nasıl hesaplandı?”
sorusuna cevap bulabilmesi gerekir.
Peki neden Adıyaman farklı bir yöntem kullanıyor?
Eğer Adıyaman’daki proje imam hatip öğrenci seçme sınavı gerçekten diğer illerdeki uygulamalardan farklı olarak açık uçlu yapılıyorsa, bunun gerekçesi kamuoyuna açıklanmalıdır.
Bu yöntem hangi bilimsel ölçme-değerlendirme çalışmasına dayanıyor?
Açık uçlu sınav tercih edilmesinin eğitimsel gerekçesi nedir?
Cevapları kimler değerlendiriyor?
Kaç değerlendirici bulunuyor?
Değerlendiriciler arasında puanlama standardı nasıl sağlanıyor?
Bir öğrencinin cevabı farklı değerlendiriciler tarafından farklı puanlanırsa ne yapılıyor?
İtiraz halinde cevap kâğıdı yeniden ve bağımsız olarak değerlendiriliyor mu?
Değerlendirme kriterleri sınavdan önce belirleniyor mu?
Ve en önemlisi:
Bu sistemin test yöntemine göre daha güvenilir olduğuna ilişkin bir ölçme-değerlendirme analizi var mı?
Bunsorular önemli sorular!!!
Proje okullarına öğrenci seçiyorsanız, aslında öğrenciler arasında bir sıralama yapıyorsunuz.
Bir öğrenci kazanacak.
Bir başka öğrenci kazanamayacak.
Bir öğrenci istediği okula girecek.
Bir başka öğrenci ise belki birkaç puanla dışarıda kalacak.
İşte o birkaç puanın nasıl verildiği bu nedenle son derece önemlidir.
Adıyaman İl Millî Eğitim Müdürlüğünün yayımladığı sonuç duyurusunda sıralamada toplam puanın yanında Türkçe, Matematik, Fen Bilimleri ve Sosyal Bilgiler puanlarının da dikkate alındığı ve ardından yaş kriterinin kullanıldığı belirtiliyor. (Adıyaman MEB)
Demek ki sistem öğrenciler arasında ayrıntılı bir sıralama yapıyor.
Öyleyse bu sıralamanın ölçme açısından mümkün olan en yüksek güvenilirlikle yapılması gerekiyor.
Okul müdürüne de Millî Eğitim Müdürlüğüne de çağrı
Benim buradaki çağrım çok açık:
Eğer açık uçlu sınavın bilimsel, objektif ve güvenilir olduğuna ilişkin güçlü bir ölçme-değerlendirme gerekçesi varsa, bu kamuoyuna açıklansın.
Yok eğer bu yöntem sadece alışkanlık, yerel tercih veya geçmişten gelen bir uygulama nedeniyle devam ediyorsa, o zaman sistem yeniden değerlendirilsin.
Proje imam hatip okullarına öğrenci seçme sınavı, mümkün olduğunca standart ve objektif bir yöntemle yapılmalıdır.
Sınavlar bence test olmalı bu sene birdaha uygulanmamalı.
Adıyaman İl Millî Eğitim Müdürlüğü de meseleye el atmalı.
Gerekirse Adıyaman Ölçme Değerlendirme Merkezi süreci bilimsel açıdan incelemeli.
Gerekirse bu konu cimer ‘ e taşınmalı.
Doğru öğrenci, doğru yöntemle seçilebilir.
Anlatmak istediğim çocuklarımızın geleceğini belirleyen sistemin kendisidir.
Sınavlar öğrenciyi ölçmelidir; öğrencinin kaderini ise ölçme yöntemindeki belirsizlikler belirlememelidir.
Bu nedenle önerim basit:
Aynı eğitim sistemi içinde benzer okullara öğrenci seçiliyorsa, sınav sistemlerinde de mümkün olduğunca ortak standartlar oluşturulsun.
Açık uçlu sınav yapılacaksa, bunun bilimsel gerekçesi ve puanlama yöntemi kamuoyuna açıkça anlatılsın.
Akıllarda sorular kalmamalı.
İşte eğitim sisteminin asıl kaçınması gereken soru budur.
Çünkü bir sınavın güvenilirliği yalnızca sonuç kâğıdındaki puanla değil, o puanın nasıl üretildiğinin herkes tarafından anlaşılabilir olmasıyla ölçülür.
Adıyaman’ın çocukları da, diğer illerdeki çocuklar kadar standart, şeffaf ve güven veren bir seçme sistemini hak ediyor.
Adıyaman, kahta, sincik, besni, tut, çelikhan, samsat,gölbaşı gerger olmak kaydı ile iş merkezi ve ilçelerdeki bu sınav türürnün test olarak değiştirilmesi ve uygulanması gerektiği kanaatindeyim.
Konuyu Siz Adıyaman’lı hemşerilerimizin takdirine bırakıyorum.
Ve bu konu, bir okulun ya da bir sınavın meselesi olmaktan çok daha büyüktür:
Bu, çocuklarımızın geleceğine duyduğumuz saygının meselesidir.