Dünyanın kalbi 9 Kasım’dan bu yana Antalya’da atıyor. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği 31. Taraflar Konferansı, yani ekranlarda sıkça duyduğumuz adıyla COP 31, devlet başkanlarını, bilim insanlarını ve küresel sermayenin temsilcilerini ülkemizde buluşturmuş durumda. Ancak televizyon kanallarından akan diplomatik tokalaşmaların ve kırmızı halı seremonilerinin ötesine geçip kendimize sormamız gereken çok temel bir soru var: Kapalı kapılar ardında yürütülen bu dev müzakereyi ve dünyayı ikiye bölen iklim kavgalarını gerçekten doğru okuyor muyuz?
Zira kamuoyunun büyük bir kısmı hâlâ iklim zirvelerini, uzak coğrafyalardaki buzulların erimesine üzülen iyi niyetli insanların toplandığı birer çevre etkinliği sanıyor. Oysa Antalya’da kurulan o masalarda romantik doğa sohbetleri yapılmıyor; yeni dünya düzeninin ekonomik, endüstriyel ve teknolojik kuralları yeniden yazılıyor. Mesele doğrudan doğruya küresel pastanın nasıl paylaşılacağı ve kimin hangi maliyetle üretim yapacağı olunca, iklim anlaşmaları da dünyada dikensiz bir gül bahçesi gibi karşılanmıyor; aksine çok sert küresel itirazlarla ve toplumsal dirençlerle yüzleşiyor.
Bu sert itirazların temelinde "doğayı sevmemek" gibi basit bir gerekçe değil, son derece çetin bir maliyet, egemenlik ve tarihsel adalet kavgası yatıyor. Gelişmekte olan ülkeler, Batı dünyasının iki asır boyunca kömür ve petrol yakarak zenginleştiğini hatırlatıp "Atmosferi siz kirlettiniz, sıra bizim sanayileşmemize gelince faturayı neden biz ödüyoruz?" diye sorarken; geleneksel sanayi devleri, çiftçiler ve enerji lobileri ise ani karbon vergilerinin üretimi pahalılaştırdığını, enflasyonu körüklediğini ve istihdamı vurduğunu savunuyor. Başka bir ifadeyle iklim anlaşmalarına karşı çıkan cephe, meseleye bugünün bilançosu ve ulusal egemenlik penceresinden bakıyor. Onlara göre katı emisyon kuralları sanayi çarklarına vurulan birer pranga, fosil yakıtlardan hızlı çıkış ise enerji arz güvenliğini tehlikeye atan bir kumardır; üstelik yeşil teknolojiyi elinde tutan gelişmiş ülkeler, karbon vergileri üzerinden dünyaya "yeni nesil bir ekonomik korumacılık ve ticaret engeli" dayatmaktadır.
Ne var ki madalyonun diğer yüzünü çevirdiğimizde, anlaşmaları savunan cephenin aynı tabloyu yarının bekası ve yeni ekonomi üzerinden bambaşka bir gözle okuduğunu görüyoruz. Karşı çıkanlar dönüşümün bugünkü faturasından korkarken, destekleyenler hiçbir şey yapmamanın faturasının çok daha yıkıcı olacağını hesaplıyor; kuraklık, gıda krizi, tedarikzinciri kırılmaları ve milyonlarca insanı yerinden edecek iklim göçlerinin artık ertelenemez birer ulusal güvenlik tehdidi olduğunu vurguluyor. Dahası bu cephe, yeşil dönüşümü sırtlanacak bir yük olarak değil; temiz enerji, elektrikli mobilite, enerji verimliliği ve döngüsel üretim üzerinden trilyonlarca dolarlık yepyeni bir pazar ve teknolojik sıçrama fırsatı olarak değerlendiriyor. Kısacası küresel arenada bir taraf "Önce kesintisiz büyüme, ucuz enerji ve bugünün fabrikası" diyerek frene basarken, diğer taraf "Ya dönüşerek geleceğin ekonomisini kuracağız ya da hem doğayı hem pazarı kaybedeceğiz" diyerek gaza basıyor.
İşte Türkiye’nin dönem başkanlığında ve Avustralya’nın müzakere ortaklığında yürütülen Antalya’daki zirvenin "Uygulama COP’u" olarak konumlandırılması, tam da bu iki keskin uç arasındaki gerçekçi dengeyi kurma arayışından doğuyor. Çünkü dünya artık ne üretimi durduracak ütopik dayatmaları kaldırabilir ne de yaklaşan felaketlere göz yuman eski alışkanlıkları sürdürebilir. Üstelik bizim gibi üretim ve ihracat odaklı ülkeler için bu tartışma artık teorik bir fikir jimnastiği olmaktan çıkmış durumda; Avrupa Yeşil Mutabakatı ve Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması ile fabrikalarımızda hangi enerjiyi kullandığımızdan binalarımızı nasıl yalıttığımıza, atığımızı ve suyumuzu nasıl yönettiğimize kadar her detay, ürettiğimiz malın gümrüklerden geçip geçemeyeceğini belirliyor.
Ticaretin kurallarının böylesine keskinleştiği bir çağda, iklim anlaşmalarına sadece "dışarıdan gelen bir dayatma" diyerek sırtımızı dönmek ihracat pazarlarımızı kendi elimizle teslim etmek anlamına gelir; buna karşılık kendi sanayi ve kalkınma gerçekliğimizi gözetmeden her metne körü körüne uyum sağlamak ise üretim gücümüzü zayıflatır. COP 31’i doğru anlamak, tam olarak bu ince çizgide kendi stratejik yol haritamızı çizebilmektir. Yani meseleyi yasaklar ve kısıtlamalar sarmalından çıkarıp; enerjide dışa bağımlılığımızı bitirecek güneş ve rüzgâr yatırımlarıyla, dirençli ve enerji verimli şehirlerle, sanayideki katma değerli dönüşümle ülkemizin lehine çevirebilmektir. Elbette bu büyük dönüşüm sadece imzalanan protokollerle gerçekleşmez; o teknolojiyi atölyelerde, laboratuvarlarda ve okullarda üretecek, yenilenebilir enerji sistemlerinden akıllı tarıma ve sürdürülebilir mühendisliğe kadar geleceğin dilini konuşan nitelikli teknik insan kaynağını bugünden yetiştirmekle hayat bulur.
20 Kasım’da Antalya’daki zirvenin ışıkları sönecek, liderler ve delegeler ülkelerine dönecek; geriye ise bizim asıl sınavımız kalacak. Küresel tartışmanın hangi yakasında durulursa durulsun gerçek değişmiyor: Yeni dünyanın kuralları artık yeşil mürekkeple yazılıyor. Bu tarihi kırılmada kazananlar ise masada sadece itiraz edenler ya da kurallara pasifçe boyun eğenler değil; doğayı korurken üretim gücünü büyütmeyi başaran, kendi teknolojisini üreten ve yarını bugünden inşa edenler olacaktır.